کاهش انتشار اوراق پایدار در خاورمیانه؛ تعدیل پیش‌بینی‌ها در سال ۲۰۲۶

کاهش انتشار اوراق پایدار در نیمه نخست سال

بازار اوراق پایدار در خاورمیانه و شمال آفریقا طی سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است. بر اساس مقاله گلوبال فایننس در سپتامبر ۲۰۲۶ و با استناد به داده‌های بلومبرگ اینتلیجنس، ارزش انتشار این اوراق از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ حدود هفت برابر شد و در سال ۲۰۲۵ به ۳۵٫۱ میلیارد دلار رسید. این روند، گسترش استفاده از ابزارهای تأمین مالی مرتبط با اهداف زیست‌محیطی و پایداری را در منطقه نشان می‌دهد.

با این حال، روند بازار در سال ۲۰۲۶ تغییر کرد. طبق گزارش گلوبال فایننس، ارزش انتشار اوراق پایدار در نیمه نخست سال به حدود ۷ میلیارد دلار رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ میلیارد دلار بود. این ارقام نشان‌دهنده کاهش ارزش انتشار هستند، اما به‌دلیل گرد‌شده بودن اعداد، مبنای مناسبی برای تعیین درصد دقیق افت نیستند. گزارش همچنین بیان می‌کند که حجم انتشار تقریباً بدون تغییر باقی مانده است؛ بنابراین، کاهش ارزش انتشار را نباید معادل کاهش مشابه در حجم انتشار دانست.

انتشار صکوک پایدار نیز در همین دوره کاهش یافت. ارزش انتشار این ابزارها از ۵٫۱ میلیارد دلار در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ به ۲٫۱ میلیارد دلار در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ رسید. صکوک پایدار ابزارهای تأمین مالی منطبق با اصول مالی اسلامی هستند که برای فعالیت‌ها و پروژه‌های مرتبط با پایداری به کار می‌روند. کاهش ارزش انتشار آن‌ها یکی از تحولات قابل‌توجه بازار منطقه در سال جاری بوده است.

تمرکز بازار بر چند کشور و نقش مؤسسات مالی

بر اساس آمار منتشرشده در گلوبال فایننس، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ مجموعاً ۹۸ درصد ارزش انتشار اوراق پایدار منطقه را به خود اختصاص دادند. سهم این دو کشور از حجم انتشار نیز ۷۳ درصد بود. این ارقام نشان می‌دهد که فعالیت بازار منطقه در چند کشور متمرکز است و تحولات بازار آن‌ها می‌تواند بر عملکرد کلی منطقه اثر قابل‌توجهی داشته باشد.

مؤسسات مالی نیز نقش مهمی در این بازار دارند. طبق همان گزارش، بانک‌ها در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ درصد ارزش انتشار اوراق پایدار منطقه را به خود اختصاص دادند. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نیز سهم آن‌ها از حجم انتشار به ۸۷ درصد رسید. این داده‌ها جایگاه بانک‌ها را در تأمین مالی پایدار منطقه نشان می‌دهند؛ هرچند به‌تنهایی برای تعیین علت کاهش ارزش انتشار یا ارزیابی کامل وضعیت تقاضای سرمایه‌گذاران کافی نیستند.

تعدیل پیش‌بینی انتشار در سال ۲۰۲۶

گلوبال فایننس گزارش می‌دهد که اس‌اندپی گلوبال پیش‌بینی خود از ارزش انتشار اوراق پایدار در خاورمیانه و شمال آفریقا طی سال ۲۰۲۶ را از محدوده ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار به ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار کاهش داده است. این بازنگری در شرایط افزایش نااطمینانی‌های منطقه‌ای صورت گرفت.

مقاله گلوبال فایننس، شرایط یادشده را به درگیری خلیج فارس پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶ مرتبط می‌کند. این گزارش افزایش قیمت انرژی، بالا رفتن بازده اوراق، تضعیف چشم‌انداز رشد اقتصادی و سخت‌تر شدن شرایط تأمین مالی را از تحولات همراه با این درگیری برمی‌شمارد. در چنین فضایی، شرایط انتشار اوراق و دسترسی ناشران به بازار سرمایه می‌تواند با محدودیت بیشتری روبه‌رو شود؛ با این حال، اطلاعات موجود سهم مستقل هر یک از این عوامل را در کاهش انتشار مشخص نمی‌کند.

در مارس ۲۰۲۶، اس‌اندپی گلوبال ریتینگز در چشم‌انداز جهانی خود پیش‌بینی کرده بود که ارزش انتشار جهانی اوراق پایدار در سال جاری در محدوده ۸۰۰ تا ۹۰۰ میلیارد دلار قرار گیرد. این گزارش همچنین انتظار داشت انتشار اوراق پایدار در خاورمیانه مقاوم باقی بماند؛ ارزیابی‌ای که پیش از تعدیل بعدی پیش‌بینی منطقه‌ای ارائه شده بود. کاهش پیش‌بینی منطقه‌ای در ادامه سال نشان می‌دهد که برآورد بازار با تغییر شرایط بازنگری شده است.

تحلیل اقتصادی

کاهش ارزش انتشار اوراق پایدار در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ و تعدیل پیش‌بینی سالانه نشان می‌دهد که روند رشد این بازار تحت تأثیر شرایط منطقه‌ای قرار گرفته است. تمرکز بخش عمده انتشار در عربستان سعودی و امارات متحده عربی و سهم بالای بانک‌ها نیز بیانگر آن است که عملکرد بازار به فعالیت این دو کشور و نقش مؤسسات مالی وابستگی زیادی دارد. با این حال، داده‌های موجود مشخص نمی‌کنند که چه میزان از کاهش انتشار ناشی از نااطمینانی‌های منطقه‌ای، تغییر برنامه ناشران یا دشوارتر شدن شرایط تأمین مالی بوده است؛ بنابراین، نمی‌توان یک عامل را علت قطعی افت بازار دانست.

گزارش آوریل ۲۰۲۶ صندوق بین‌المللی پول نیز از افزایش فاصله بازده اوراق دولتی مصر و بحرین پس از آغاز جنگ خبر می‌دهد؛ این افزایش به‌ترتیب بیش از ۶۰ و ۵۰ واحد پایه بوده است. در پاکستان، به‌عنوان یکی از اقتصادهای گروه گسترده‌تر مورد بررسی صندوق، افزایش بیش از ۵۰ واحد پایه ثبت شد. این ارقام نشان‌دهنده تغییر شرایط تأمین مالی دولت‌ها هستند، اما مستقیماً عملکرد بازار اوراق پایدار را اندازه‌گیری نمی‌کنند. در مجموع، نااطمینانی‌های منطقه‌ای می‌توانند چشم‌انداز کوتاه‌مدت انتشار را تحت فشار قرار دهند، در حالی که سرمایه‌گذاری در گذار انرژی و زیرساخت‌های پایدار همچنان زمینه‌ای برای تقاضای بلندمدت فراهم می‌کند. ارزیابی مسیر آینده بازار به تحولات منطقه‌ای و تغییر شرایط تأمین مالی وابسته خواهد بود.

منابع اصلی: Global Finance ، S&P Global Ratings ، International Monetary Fund
تنظیم و تحلیل: ریسک۲۴ - محدثه فضل اله زاده