آلمان بازنشستگی را به بازار سرمایه نزدیک‌تر می‌کند؛ پذیرش ریسک برای آینده

نسل پیر می‌شود، بازار سرمایه باید هزینه آینده را تأمین کند!

آلمان با یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیتی در میان اقتصادهای توسعه‌یافته مواجه است. افزایش امید به زندگی، کاهش رشد جمعیت فعال و بازنشسته‌شدن نسل بزرگ Baby Boomers، فشار بیشتری بر نظام بازنشستگی وارد کرده است. در نظامی که بخش مهمی از هزینه‌های بازنشستگی از محل حق بیمه و درآمد نسل شاغل تأمین می‌شود، کاهش تعداد شاغلان در مقایسه با بازنشستگان می‌تواند تأمین مالی این مزایا را در سال‌های آینده دشوارتر کند. از همین رو، اصلاح نظام بازنشستگی به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری اقتصادی آلمان تبدیل شده است.

یکی از محورهای این اصلاحات، افزایش نقش بازار سرمایه در پس‌اندازهای بازنشستگی است. آلمان به‌دنبال آن است که بخشی از منابعی را که تاکنون بیشتر در سپرده‌های بانکی و دارایی‌های کم‌ریسک نگهداری می‌شد، به سمت سرمایه‌گذاری بلندمدت در سهام و سایر دارایی‌های مالی هدایت کند. منطق این رویکرد آن است که سرمایه‌گذاری در افق‌های چنددهه‌ای می‌تواند فرصت کسب بازده بالاتری را فراهم کند و به خانوارها اجازه دهد بخشی از هزینه‌های دوران بازنشستگی خود را از محل رشد سرمایه تأمین کنند.

این تغییر می‌تواند پیامدهایی فراتر از نظام بازنشستگی داشته باشد. ورود منابع پایدار و بلندمدت بازنشستگی به بازارهای مالی می‌تواند عمق بازار سرمایه اروپا را افزایش دهد و منابع بیشتری را در اختیار شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری و توسعه قرار دهد. در این صورت، اصلاح بازنشستگی همزمان می‌تواند به ابزاری برای مقابله با فشارهای جمعیتی و تقویت نقش بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد تبدیل شود.

با این حال، افزایش سهم دارایی‌های مالی در پس‌انداز بازنشستگی به معنای حذف ریسک نیست؛ بلکه نحوه توزیع آن را تغییر می‌دهد. ارزش سهام و سایر دارایی‌های پرریسک می‌تواند در دوره‌های رکود یا بحران مالی به‌شدت نوسان کند و در نتیجه، بخشی از ریسک سرمایه‌گذاری بیشتر متوجه خانوارها خواهد شد. بنابراین، مسئله اصلی برای آلمان تنها افزایش سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی نیست، بلکه ایجاد تعادل میان بازده بلندمدت، ریسک بازار و امنیت درآمد دوران بازنشستگی است.

تحلیل کارشناسان اقتصادی

اهمیت این اصلاح را باید در چارچوب بزرگ‌تر اقتصاد آلمان و اروپا دید. آلمان از یک سو با حجم قابل‌توجهی از پس‌اندازهای خانوارها مواجه است و از سوی دیگر، برای تأمین مالی سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی به منابع بلندمدت نیاز دارد. هدایت بخشی از این پس‌اندازها به بازار سرمایه می‌تواند ارتباط میان ثروت خانوارها و تأمین مالی اقتصاد واقعی را تقویت کند و در بلندمدت به توسعه بازارهای مالی اروپا کمک کند.

اما موفقیت این رویکرد به این بستگی دارد که افزایش مشارکت خانوارها در بازار سرمایه صرفاً به معنای انتقال ریسک از دولت به شهروندان نباشد. طراحی ابزارهای متنوع سرمایه‌گذاری، تنوع‌بخشی سبدها، افق زمانی مناسب و افزایش سواد مالی، عواملی هستند که می‌توانند ریسک این انتقال را کاهش دهند. در غیر این صورت، اصلاحات ممکن است تنها محل تحمل ریسک را تغییر دهد، بدون آنکه مشکل اصلی پایداری مالی نظام بازنشستگی را به‌طور کامل حل کند.

از منظر اقتصاد اروپا، تجربه آلمان می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند. با افزایش سالمندی جمعیت در بسیاری از کشورهای اروپایی، فشار بر نظام‌های بازنشستگی در حال افزایش است و دولت‌ها ناچارند درباره نحوه تأمین هزینه‌های دوران سالمندی تصمیم‌های دشوارتری بگیرند. حرکت به سمت بازار سرمایه می‌تواند بخشی از پاسخ به این چالش باشد؛ اما این مسیر زمانی پایدار خواهد بود که میان بازده، ریسک و امنیت مالی بازنشستگان تعادل برقرار شود.

در نهایت، اصلاح بازنشستگی آلمان را می‌توان بخشی از یک تغییر بزرگ‌تر در اقتصاد اروپا دانست: حرکت از اتکای بیشتر به دولت و نظام‌های سنتی بازنشستگی به سمت استفاده گسترده‌تر از بازار سرمایه. این تغییر می‌تواند سرمایه بیشتری را به اقتصاد وارد کند، اما همزمان مسئولیت بیشتری نیز بر دوش خانوارها خواهد گذاشت.

منبع اصلی: Bloomberg 
تنظیم و تحلیل: ریسک۲۴