چرخش مسیر سرمایه
برای سال‌ها، الگوی غالب سرمایه‌گذاری اقلیمی بر انتقال سرمایه، فناوری و دانش از اقتصادهای توسعه‌یافته به کشورهای درحال‌توسعه استوار بود؛ اما اکنون نشانه‌هایی از شکل‌گیری الگویی متفاوت در جریان است. در این الگو، اقتصادهای نوظهور تنها دریافت‌کننده سرمایه نیستند، بلکه به بازیگران فعال در تأمین مالی و انتقال فناوری به سایر بازارهای نوظهور تبدیل می‌شوند.
بسیاری از فناوری‌های موردنیاز برای گذار انرژی، از جمله انرژی خورشیدی توزیع‌شده، ذخیره‌سازی باتری، حمل‌ونقل برقی، بهره‌وری انرژی و مدیریت آب، در برخی اقتصادهای نوظهور از مرحله آزمایش عبور کرده و به مرحله تجاری رسیده‌اند. از این رو، چالش اصلی دیگر صرفاً توسعه فناوری‌های جدید نیست، بلکه ایجاد امکان برای مقیاس‌دادن و تکرار مدل‌هایی است که پیش‌تر در یک بازار موفق بوده‌اند.
این تحول می‌تواند مسیر جدیدی برای گسترش سرمایه‌گذاری اقلیمی ایجاد کند. شرکت‌هایی که در یک اقتصاد نوظهور توانسته‌اند مدل موفقی در حوزه‌هایی مانند انرژی خورشیدی یا حمل‌ونقل برقی ایجاد کنند، می‌توانند همان تجربه، مدل کسب‌وکار و ساختار تأمین مالی را در بازارهای نوظهور دیگری با محدودیت‌های مشابه زیرساختی، مالی و انرژی به کار گیرند.
کشورهای خلیج فارس نمونه‌ای از این تغییر مسیر هستند. این کشورها در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار در آفریقا در حوزه‌هایی مانند انرژی‌های تجدیدپذیر، لجستیک، بنادر و زیرساخت صنعتی سرمایه‌گذاری کرده‌اند. چنین روندی نشان می‌دهد جریان سرمایه، تخصص و تجربه عملیاتی دیگر صرفاً در مسیر اقتصادهای توسعه‌یافته به کشورهای درحال‌توسعه حرکت نمی‌کند و بخشی از این جریان در داخل «جنوب جهانی» در حال شکل‌گیری است.
تحلیل کارشناسان اقتصادی
از منظر کارشناسان اقتصادی، تغییر مسیر سرمایه‌گذاری اقلیمی را نمی‌توان صرفاً جابه‌جایی مقصد سرمایه دانست؛ بلکه این روند نشان‌دهنده تغییر در منطق سرمایه‌گذاری در اقتصادهای نوظهور است. در شرایطی که بسیاری از فناوری‌های موردنیاز گذار انرژی در این بازارها به مرحله تجاری رسیده‌اند، ارزش اقتصادی بیشتری می‌تواند در شناسایی مدل‌های موفق، تطبیق آن‌ها با بازارهای مشابه و رساندن آن‌ها به مقیاس بزرگ‌تر ایجاد شود.
در این چارچوب، سرمایه‌گذار دیگر صرفاً تأمین‌کننده منابع مالی یک پروژه نیست. شناخت مدل کسب‌وکار، توانایی طراحی ساختار تأمین مالی و تشخیص بازاری که ظرفیت پذیرش و تکرار یک مدل موفق را دارد، به بخش مهمی از مزیت رقابتی تبدیل می‌شود. به همین دلیل، تجربه‌ای که در یک اقتصاد نوظهور به موفقیت رسیده است، می‌تواند به جای آنکه تنها یک تجربه محلی باقی بماند، به الگویی برای سرمایه‌گذاری در سایر بازارهای مشابه تبدیل شود.
از منظر بازار سرمایه نیز این تحول اهمیت دارد؛ زیرا فرصت‌های آینده لزوماً در فناوری‌هایی که هنوز در مرحله توسعه قرار دارند متمرکز نخواهند بود. بخشی از فرصت‌ها می‌تواند در شرکت‌ها و مدل‌هایی شکل بگیرد که فناوری و تجربه عملیاتی آن‌ها پیش‌تر در یک بازار اثبات شده و اکنون قابلیت توسعه در بازارهای دیگر را دارند.
در مجموع، حرکت سرمایه از الگوی سنتی «شمال به جنوب» به سمت سرمایه‌گذاری میان اقتصادهای جنوب جهانی، می‌تواند به تدریج جایگاه اقتصادهای نوظهور را در زنجیره تأمین مالی گذار انرژی تغییر دهد. در صورت تداوم این روند، همکاری و جریان سرمایه میان این اقتصادها می‌تواند به یکی از محورهای مهم توسعه زیرساخت، تأمین مالی و گسترش راهکارهای اقلیمی در دهه پیش‌رو تبدیل شود.
