هوش مصنوعی و معادله جدید اشتغال
سال‌هاست یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره گسترش هوش مصنوعی، جایگزینی نیروی انسانی و شکل‌گیری موج گسترده بیکاری است؛ اما داده‌های تازه بازار کار آمریکا فعلاً تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. بر اساس گزارش اداره آمار کار آمریکا، اقتصاد این کشور در ماه اوت ۱۶۲ هزار شغل ایجاد کرد؛ رقمی بالاتر از انتظار بازار، در حالی که نرخ بیکاری در ۴.۱ درصد ثابت ماند. همچنین برآوردهای ماه ژوئن و ژوئیه در مجموع ۵۵ هزار شغل بالاتر از ارقام قبلی اصلاح شد.
اکونومیست در تحلیلی با عنوان «آخرالزمان مشاغل به تعویق افتاد؛ رونق اشتغال AI از راه رسیده است» به همین تغییر در روایت بازار کار پرداخته است. این نشریه معتقد است آثار اولیه هوش مصنوعی بر اشتغال، دست‌کم تاکنون، بیشتر از آنکه به حذف گسترده مشاغل منجر شود، به ایجاد تقاضای جدید برای نیروی کار در اطراف اقتصاد AI منتهی شده است. یکی از نمونه‌های مهم، توسعه دیتاسنترهاست؛ جایی که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های محاسباتی، تقاضا برای متخصصان فنی، مهندسان، تکنسین‌ها، ساخت‌وساز و تجهیزات را افزایش داده است.
اکونومیست برآورد می‌کند اشتغال در پنج صنعت مرتبط با توسعه دیتاسنترها از سال ۲۰۲۳ حدود ۳۲۰ هزار نفر بیشتر از روندهای معمول ساخت‌وساز و تولید افزایش یافته است. هم‌زمان، آگهی‌های شغلی مرتبط با دیتاسنترها بیش از دو برابر شده و برخی مشاغل نصب و نگهداری در این حوزه دستمزدی حدود ۴۰ درصد بالاتر از مشاغل مشابه ارائه می‌کنند.
تحلیل کارشناسان اقتصادی
این داده‌ها البته به معنای پایان تهدید AI برای بازار کار نیست. اثر هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف یکسان نیست و برخی مشاغل روتین پیش از سایرین در معرض جایگزینی قرار گرفته‌اند. بر اساس تحلیل اکونومیست، اشتغال کارکنان خدمات مشتری از ژانویه ۲۰۲۳ حدود ۱۰ درصد و اشتغال منشی‌ها و دستیاران اداری حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است؛ در مقابل، مشاغل مرتبط با فناوری، مهندسی، علوم داده و زیرساخت‌های AI در حال گسترش هستند.
گاد لوانون، اقتصاددان ارشد مؤسسه Burning Glass، برآورد کرده است که حدود ۱ درصد از مشاغل حرفه‌ای آمریکا، معادل نزدیک به یک میلیون موقعیت شغلی، اکنون در دسته مشاغل مرتبط با AI قرار می‌گیرند. تحلیل LinkedIn نیز از ایجاد حدود ۶۴۰ هزار شغل اختصاصی مرتبط با AI در فاصله ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حکایت دارد. کری کانتنگا، رئیس اقتصاد LinkedIn در قاره آمریکا، می‌گوید شواهد موجود تاکنون نشان می‌دهد AI در مجموع به یک خالق خالص شغل تبدیل شده است.
با این حال، نکته مهم این است که ایجاد شغل به معنای ثابت ماندن ساختار بازار کار نیست. ممکن است اقتصاد هم‌زمان با ایجاد مشاغل جدید، بسیاری از مشاغل روتین و اداری را از بین ببرد و تقاضا را به سمت مهارت‌های فنی، تحلیلی و تخصصی سوق دهد. بنابراین مسئله اصلی در سال‌های آینده احتمالاً نه صرفاً «تعداد شغل‌های حذف‌شده»، بلکه سرعت جایگزینی آنها با مشاغل جدید و توانایی نیروی کار برای سازگار شدن با این تغییر خواهد بود.
در نتیجه، روایت «آخرالزمان مشاغل» شاید هنوز زودهنگام باشد؛ اما این به معنای بی‌خطر بودن AI برای بازار کار نیست. هوش مصنوعی ممکن است ابتدا بازار کار را کوچک نکند، بلکه آن را بازطراحی کند. پرسش بزرگ اقتصاد در سال‌های آینده این خواهد بود که آیا سرعت ایجاد مشاغل جدید می‌تواند با سرعت تغییر و حذف مشاغل قدیمی همراه شود یا خیر.
منبع اصلی: The Economist
تنظیم و تحلیل: ریسک۲۴
